آزمایش PSA چیست؟
PSA پروتئینی است که سلولهای طبیعی و غیرطبیعی پروستات تولید میکنند. بزرگشدن خوشخیم پروستات، التهاب یا عفونت، احتباس ادرار، برخی اقدامات پزشکی و سرطان پروستات همگی میتوانند PSA را تغییر دهند؛ بنابراین یک عدد بهتنهایی تشخیص سرطان نیست.
آیا برای PSA یک عدد نرمال قطعی وجود دارد؟
خیر. احتمال وجود بیماری با افزایش PSA بیشتر میشود، اما مرز واحدی که طبیعی را از غیرطبیعی جدا کند وجود ندارد. محدوده آزمایشگاه، سن، سابقه خانوادگی، معاینه، روند نتیجه و شرایط نمونهگیری باید کنار هم دیده شوند.
چرا PSA بالا باید تکرار شود؟
PSA نوسان زیستی دارد و عفونت ادراری، التهاب پروستات، احتباس ادرار، انزال، دوچرخهسواری یا نمونهبرداری اخیر میتوانند آن را موقتاً افزایش دهند. راهنماها توصیه میکنند PSA تازه بالا پیش از آزمایشهای تکمیلی، تصویربرداری یا نمونهبرداری در شرایط استاندارد تکرار شود.
درصد PSA آزاد چیست؟
درصد PSA آزاد از تقسیم PSA آزاد بر PSA کل و ضرب در صد محاسبه میشود. در PSA کلِ محدوده میانی، درصد پایینتر میتواند نگرانی را بیشتر کند و درصد بالاتر ممکن است به نفع علت خوشخیمتر باشد؛ اما این نسبت بهتنهایی تصمیم نمونهبرداری را تعیین نمیکند.
چگالی PSA چگونه محاسبه میشود؟
چگالی PSA از تقسیم PSA کل بر حجم پروستات به دست میآید. عدد بالاتر، بهویژه در پروستات کوچکتر، میتواند احتمال بیماری مهم را بیشتر کند. کیفیت اندازهگیری حجم در سونوگرافی یا MRI بر نتیجه اثر دارد.
سرعت افزایش PSA چه کاربردی دارد؟
ابزار تغییر سالانه PSA را محاسبه میکند، اما راهنمای AUA تأکید میکند سرعت PSA نباید بهتنهایی علت انجام MRI، نشانگر ثانویه یا نمونهبرداری باشد. چند نتیجه با روش و آزمایشگاه مشابه برای قضاوت روند بهتر است.
داروهای فیناستراید و دوتاستراید چه اثری دارند؟
این داروها میتوانند PSA را تقریباً نصف کنند. تفسیر نتیجه در مصرفکنندگان این داروها باید با توجه به مدت مصرف، مقدار پایه و نظر پزشک انجام شود و ابزار عدد را بهصورت خودکار دو برابر نمیکند.
PSA پس از درمان سرطان پروستات چگونه تفسیر میشود؟
پس از برداشتن کامل پروستات انتظار میرود PSA بسیار پایین یا غیرقابلاندازهگیری شود. پس از رادیوتراپی کاهش PSA آهستهتر است و تعریف Phoenix، افزایش دو نانوگرم بر میلیلیتر بالاتر از پایینترین مقدار پس از درمان را مطرح میکند. هر روند افزایشی پس از درمان باید توسط متخصص بررسی شود.
منابع علمی
NCI: Prostate-Specific Antigen Test
AUA/SUO Early Detection of Prostate Cancer
EAU Prostate Cancer Diagnostic Evaluation